EU-regels voor platformwerk

3 april 2024

Voor de fietskoerier is het werk duidelijk: een maaltijd moet van punt A naar punt B worden vervoerd. De arbeidsstatus van de koerier is in dit voorbeeld niet altijd even duidelijk. Vaak ingehuurd als zelfstandige, maar misschien toch te kwalificeren als werknemer. De EU heeft daarom specifieke richtlijnen voor digitale arbeidsplatformen opgesteld.

Arbeidsstatus van platformwerkers niet altijd duidelijk

Formeel zijn platformwerkers, zoals taxichauffeurs, maaltijd- en boodschappenbezorgers en huishoudelijk personeel, vaak zelfstandig. Zodra er echter beter naar de arbeidsverhouding wordt gekeken, vertoont de arbeidsrelatie vaak kenmerken van een arbeidsovereenkomst. De arbeidsstatus van platformwerkers is daardoor niet altijd even duidelijk. Een onduidelijke arbeidsstatus kan voor onduidelijkheid zorgen met betrekking tot het al dan niet recht hebben op ontslagbescherming, een ontslagvergoeding, doorbetaling bij ziekte, werkeloosheidsuitkering en overige uitkeringen.

Verbeteringen EU-regels

Met de voorgestelde richtlijnen heeft de EU de volgende verbeteringen voor ogen:

• Het vereenvoudigen van de bepaling van de juiste arbeidsstatus van digitale platformwerkers.
• Opstellen van EU-regels voor het gebruik van algoritmische systemen op de werkplek.

Classificatie van arbeidsstatus

De nieuwe EU-regels moeten ervoor zorgen dat onjuiste classificatie van platformwerkers als werknemer of zelfstandige wordt tegengegaan. De platformwerkers worden onder de nieuwe EU-regels gemakkelijker als werknemer aangemerkt. Dat leidt tot gemakkelijkere toegang tot hun rechten als werknemer.

Indicatoren voor het werken in loondienst

In de EU-richtlijn zijn vijf indicatoren voor werken in loondienst opgenomen. Op het moment dat een platformwerker aan twee van de vijf indicatoren voldoet, kwalificeert hij/zij als werknemer in plaats van als zelfstandige.

De vijf indicatoren voor het werken in loondienst zijn:

1. Medewerker kan een maximumbedrag aan beloning ontvangen.
2. (Elektronisch) toezicht op de prestatie van de medewerker.
3. Controle over de verdeling of toewijzing van taken.
4. Beperking in de keuze van werktijden en controle op de arbeidsvoorwaarden.
5. Regels met betrekking tot de verschijning of het gedrag van de medewerker en beperking van de vrijheid om het werk te organiseren.

EU-lidstaten kunnen indicatoren toevoegen

EU-lidstaten kunnen, wanneer gewenst, op basis van hun nationale wetgeving indicatoren aan de lijst toevoegen. De lidstaten hebben ook de mogelijkheid om in hun nationale wetgeving criteria vast te leggen waardoor de bewijslast voor schijnzelfstandigheid wordt omgekeerd. Die omkering van de bewijslast betekent dat het betreffende platform moet aantonen waarom de werkende wél zelfstandige zou zijn. Nu moet de werkende nog aantonen op basis van de feiten en omstandigheden dat hij/zij geen zelfstandige is.

Schijnzelfstandigheid aanvechten

Op basis van deze (ten minste) vijf criteria en de mogelijke omkering van de bewijslast kan (vermeende) schijnzelfstandigheid beter worden aangevochten. De vraag hierbij is uiteraard hoe Nederland deze nieuwe EU-richtlijn gaat verwerken, bijvoorbeeld in de conceptwet beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden.

Algoritmen op de werkplek

Voor het personeelsbeheer, het organiseren van de werkzaamheden en het aansturen van de platformwerkers maken veel platformen gebruik van algoritmen. Volgens de nieuwe regels moeten werknemers voortaan geïnformeerd worden over het gebruik van geautomatiseerde monitorings- en besluitvormingssystemen. Daarnaast moeten de systemen gecontroleerd worden door gekwalificeerd personeel. Ook het deactiveren van accounts en ontslaan van werknemers kan niet langer zonder menselijke handeling.

Diverse gegevens mogen niet langer door de digitale platformen verwerkt worden. Hieronder vallen onder andere: persoonsgegevens over de etniciteit, migratiestatus, godsdienst, emotionele of psychologische toestand van de platformwerker, gegevens met betrekking tot privégesprekken en gegevens om (mogelijke) vakbondsactiviteiten te voorspellen.

Per wanneer gelden de nieuwe EU-regels?

De EU wil door middel van deze nieuwe richtlijn de arbeidsstatus en bescherming van platformwerkers verbeteren en regels opstellen voor het gebruik van algoritmes op de werkplek. De regelgeving moet echter nog door het Europees Parlement goedgekeurd worden. Dat gebeurt naar verwachting in de loop van dit jaar. De EU-lidstaten hebben vervolgens twee jaar de tijd om de regelgeving in werking te laten treden. Nederland moet dus bekijken hoe de EU-criteria en regels passen in de huidige plannen voor de nieuwe regelgeving over zelfstandigen.

Vragen?

Heb je naar aanleiding van dit artikel nog vragen over de nieuwe EU-regels, werken in de platformeconomie of werken als/inhuur van zelfstandigen in het algemeen? Neem dan contact met jouw vaste contactpersoon bij Joanknecht of met een van onze loonbelastingspecialisten:

Fabiënne Hol-van Goethem | +31 (0)40 240 9464 | fhol@joanknecht.nl

Yvette Tillmanns | +31 (0)40 240 9572| ytillmanns@joanknecht.nl