Voorkom dat een misdadiger de erfenis krijgt 

24 februari 2025

Het werd een juridische strijd die uiteindelijk bij de Hoge Raad belandde. En de uitkomst? De man erfde niet, maar niet omdat de wet dat verbood. De rechters vonden het simpelweg ‘onaanvaardbaar’.

Wanneer ben je onwaardig om te erven?

De wet kent het begrip ‘onwaardigheid’. Als je iemand vermoordt, kun je niet van diegene erven. Dit geldt ook voor een aantal andere strafbare feiten. Klinkt helder. Maar de praktijk is complex. In dit geval was de man niet veroordeeld. En volgens een strikte lezing van de wet zou hij dus gewoon kunnen erven.

Waarom gebeurde dat dan niet?

Omdat de Hoge Raad de context belangrijker vond dan de letter van de wet. De man had zijn vrouw jarenlang geïsoleerd, haar familie bedreigd en zich agressief bemoeid met de toekomstige erfenis. Genoeg reden om de erfenis te ontzeggen.

Onwaardigheid in het huwelijksvermogensrecht

Hier wordt het ingewikkelder. De onwaardigheidsregel geldt namelijk alleen voor de erfenis, niet voor het huwelijksvermogen. Wanneer een huwelijk door overlijden eindigt, wordt eerst de huwelijksegemeenschap verdeeld.  In deze stap speelt onwaardigheid géén rol. Pas daarna komt de nalatenschap aan bod, waar onwaardigheid wél een grond is om een erfgenaam uit te sluiten.

Dit kan tot schrijnende situaties leiden. Stel, een echtpaar is in algehele gemeenschap van goederen getrouwd. Een van hen wordt door de ander vermoord. De moordenaar is volgens het erfrecht onwaardig en mag niets erven. Maar voordat de erfenis überhaupt wordt verdeeld, moet eerst de huwelijksgemeenschap worden afgewikkeld. De helft van het vermogen gaat dan alsnog naar de moordenaar, omdat onwaardigheid in dat stadium niet geldt.

Een ander voorbeeld: als ouders een schenking doen aan hun getrouwde kind met een zachte uitsluitingsclausule, betekent dit dat de schenking bij echtscheiding buiten de gemeenschap blijft, maar bij overlijden wél binnen de gemeenschap valt. Als de echtgenoot van het kind vervolgens onwaardig blijkt wegens een misdrijf, kan deze via de verdeling van de huwelijksgemeenschap toch nog een deel van de schenking ontvangen. Een nachtmerrie voor iedere ouder.

Voorkom ongewenste verrassingen

De wettelijke bescherming alleen is niet voldoende. Om te zorgen dat je vermogen echt bij de juiste persoon belandt, is een slimme juridische aanpak nodig. Denk hierbij aan:

• kwalitatieve schenkingsvoorwaarden
• een goed testament
• correcte huwelijkse voorwaarden
• juridisch advies vóór het te laat is

Een uitsluitingsclausule voorkomt dat het vermogen in een gemeenschap van goederen terechtkomt. Een bepaling die onwaardigheid expliciet benoemt, voorkomt dat een foute echtgenoot alsnog aanspraak kan doen op het vermogen.

Denk bij een goed testament niet alleen aan wie wat krijgt, maar ook hoe je ongewenste scenario’s voorkomt. Met dit alles geldt dat je achteraf niets meer kunt veranderen. Daarom is het belangrijk om bij schenkingen en testamenten vooruit te denken en tijdig juridische hulp in te schakelen.

De wet regelt niet alles voor je

De zaak bij de Hoge Raad laat zien dat de wet geen garantie biedt op een logische uitkomst. De rechters vonden een manier om te corrigeren wat voelde als een onrechtvaardige situatie. Dit betekent niet dat deze ruimte er altijd is.

Wil je echt grip op waar je vermogen uiteindelijk terechtkomt? Denk dan vooruit. En weet dat je er niet alleen voor staat. Joanknecht helpt je graag om jouw situatie juridisch waterdicht te krijgen. Wij bekijken daarbij ook de fiscaal meest voordelige wijze.

Heb je advies nodig bij een schenking op maat of wil je meer weten over erfenissen? Onze estate planners helpen je graag! Neem contact op met Gavin Vree of Inge te Boekhorst. Per e-mail via estateplanning@joanknecht.nl of per telefoon op +31 (0) 40 240 9530.